İSTE'DEN TÜRKİYE'DE BİR İLK: LİSANSÜSTÜ TEZLERE KURUMSAL DOI ATAMASI
İskenderun Teknik Üniversitesi (İSTE), kendi bünyesinde tamamlanan yüksek lisans ve doktora tezlerine doğrudan kendi Crossref üyeliği, kurumsal yayıncı kimliği ve 10.67975 DOI öneki üzerinden DOI atayan Türkiye’deki ilk ve hâlihazırda tek üniversite olmuştur.
Lisansüstü Eğitim Enstitüsü ile Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığının ortak çalışması sonucunda hayata geçirilen uygulama, üniversite bünyesinde üretilen lisansüstü tezlerin görünürlüğünü, erişilebilirliğini ve bilimsel dolaşımını güçlendirmeyi amaçlamaktadır. Tezlere atanan DOI’ler, üçüncü taraf bir hizmet sağlayıcının yayıncı kimliği altında değil, doğrudan “Iskenderun Technical University, Institute of Graduate Studies” yayıncı bilgisiyle ve İSTE’ye ait 10.67975 kurumsal önekiyle Crossref sisteminde kayıt altına alınmaktadır. Mevcut Crossref kayıtları incelendiğinde, bu modelin Türkiye’de yalnızca İSTE tarafından uygulandığı görülmektedir.
DOI işlemlerinde metadata’nın niteliği kritik öneme sahiptir. DOI, dijital nesnelere (makale, veri seti, yazılım, rapor vb.) verilen kalıcı bir tanımlayıcı olmakla birlikte, asıl değerini kendisine bağlı metadata (üst veri) ile kazanır. Metadata olmaksızın DOI yalnızca bir sayı dizisinden ibarettir. Bu doğrultuda İSTE tezlerine ilişkin metadata alanları FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable) ilkelerine uygun biçimde yapılandırılmıştır. Tez danışmanı ve jüri üyelerinin kurum bilgileri ROR kayıtlarındaki adlandırma standardına göre, ORCID kimlikleri de metadata’ya dâhil edilmiştir. Tezlerin kaynakçaları metadata alanına eklenmiş; atıf, izleme ve etki ölçümüne olanak tanıyan altyapı geliştirilmiştir.
Akademik yayıncılıkta yaygın olarak kullanılan DOI, bilimsel bir çalışmayı kalıcı ve benzersiz biçimde tanımlayan uluslararası bir sistemdir. DOI atanan bir tez, kendisine tanımlanan kalıcı dijital kimlik sayesinde güvenilir ve standart biçimde kaynak gösterilebilir, elektronik sistemler tarafından tanınabilir ve kurumsal arşivdeki kayıt sayfasına sürekli olarak yönlendirilebilir. İSTE uygulaması sayesinde lisansüstü tezler:
• kalıcı ve doğrulanabilir bir akademik kimlik kazanmakta,
• standart ve güvenilir biçimde kaynak gösterilebilmekte,
• yazar, kurum, tez türü ve diğer bibliyografik bilgilerle birlikte uluslararası bilimsel üst veri altyapısında yer almakta,
• danışman ve jüri üyelerinin metadata’da yer almasıyla bilimsel etkileşim desteklenmekte,
• ORCID gibi araştırmacı kimlik sistemleriyle ilişkilendirilebilmekte,
• İSTE Açık Arşivi’ndeki kayıt ve tam metin erişim sayfasına kalıcı biçimde yönlendirilmekte,
• bilimsel dolaşıma katılımı ve atıf bağlantılarının kurulması kolaylaşmakta,
• araştırma bütünlüğünün güçlendirilmesine katkı sağlamaktadır.
Böylece İSTE bünyesinde hazırlanan lisansüstü tezler, kurumsal arşivde korunmanın ötesinde, üniversitenin kendi yayıncı kimliğiyle tanımlanan, erişilebilir ve izlenebilir bilimsel araştırma çıktıları hâline gelmektedir.
Sistem kapsamında ilk kurumsal DOI, İSTE Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Enerji Sistemleri Mühendisliği Anabilim Dalında Prof. Dr. Abdullah Özkan danışmanlığında Eyyüp Gördük tarafından hazırlanan “Kömür Yakıtlı Termik Santralde Baca Gazı Kükürt Giderme Tesisinin Desülfürizasyon Veriminin Arttırılması” başlıklı doktora tezine atanmıştır. Tezin kalıcı DOI bağlantısı https://doi.org/10.67975/iste.lee.2026.d347273 şeklindedir. Bu bağlantı üzerinden tezin İSTE Açık Arşivi’ndeki kurumsal kayıt ve erişim sayfasına ulaşılabilmektedir. Crossref veri tabanındaki kayda ise https://search.crossref.org/?from_ui=&q=10.67975%2Fiste.lee.2026.d347273 adresinden erişilebilir.
Hayata geçirilen sistem, yalnızca tezlere teknik bir tanımlayıcı atanmasından ibaret olmayıp, İSTE’nin lisansüstü bilimsel üretiminin kurumsal bütünlük içerisinde kayıt altına alınmasını ve uzun vadeli olarak korunmasını sağlayan önemli bir akademik altyapı niteliği taşımaktadır. Üniversiteye ait DOI önekinin kullanılması, İSTE bünyesinde hazırlanan lisansüstü tezlerin uluslararası bilimsel sistemlerde doğrudan üniversitenin yayıncı kimliğiyle temsil edilmesine imkân vermektedir. Uygulama, tezlerin görünürlüğünü ve erişilebilirliğini desteklerken kurumsal akademik hafızanın güçlendirilmesine de katkı sunmaktadır.
İSTE, bu öncü uygulamayla açık bilim, dijital arşivleme ve araştırma çıktılarının kalıcı biçimde tanımlanması alanlarında Türk yükseköğretimine örnek olabilecek önemli bir adım atmıştır. Lisansüstü Eğitim Enstitüsü ile Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığının ortaklaşa yürüttüğü sistem, üniversitede üretilen bilimsel bilginin korunmasını, görünür hâle getirilmesini ve gelecek kuşaklara güvenilir biçimde aktarılmasını desteklemektedir.
